Ճստո կապիտալիստները

Աութդամում (Uitdam) երկու գյուղացի տղա հեծանվաարահետի կողքին սեղանիկ էին դրել ու լիմոնադ էին վաճառում։ Մեծը մի 6-7 կլիներ, փոքրը հազիվ մի 4։ Իջա հեծանիվից ու գին հարցրի։ Լիմոնադ/գարեջուրը 2 եվրո արժեր, իսկ կողքի տոպրակով սալորը՝ 1։ Կողքից գյուղի աղջիկներից մեկը միջամտեց․

― Բայց էդպես ճիշտ չի, սալոր աճեցնելու համար ավելի շատ աշխատանք է պետք։

Ես որ ուզում էի լիմոնադ խմել, բայց ափոսում էի 2 եվրոն, միացա աղջկան․

― Ըհըն, իսկ սրանց եղած֊չեղածը ջուր է։

Տարիքով մեծ տղան մեր փաստարկների տակ խեղճացած նայեց կոլայի ու հայնեկենի թիթեղյա բանկաներին, որոնք լողում էին ջրի մեջ (մի քանի ժամ առաջ ջրի փոխարեն հավանաբար սառույց էր եղել), հետո սալորին, հետո կտրուկ պատասխանեց․

― Հա, բայց ես տենց շահույթ եմ ստանում։

DSCN3079

Տատիկ դառնալու մասին

Աֆրիկյանների այն օրվա ցույցի ժամանակ էր։ Ինքը՝

― Մի հատ սերբ ընկեր ունեմ, որ լիքը քաղաքացիական ակցիակների ա մասնակցել, բայց հիմա գնացել ա Գերմանիա ու ինձ էլ ա համոզում, որ գնամ։ ― Ես՝

― Ինչի՞

― Ասում ա, մեկա բան չի փոխվում։

― Բայց, ինչ֊որ բան փոխվում ա չէ՞։

― Հա, ես էլ եմ իրան ասում։ Բայց ինքը ասում ա, տենց մինչև փոխվի դու տատիկ կդառնաս:

― Գերմանիայում տատիկ չե՞ս դառնալու։

Թիթեղյա պատնեշ

Այսօր Աֆրիկյանների տունը շրջապատող թիթեղյա պատնեշը նման է Հայաստանում տիրող ապօրինի ու կոռումպացված համակարգին։ Նրա դեմ կանգնած քաղաքացիները փոքրաթիվ են ու կարծես անզոր։ Բայց այս փոքրաթիվ մարդիկ նույնիսկ մերկ ձեռքերով են դուրս գալիս այդ համակարգի դեմ՝ հարվածում են, չանգռում են․ արյունվում են ձեռքները, բայց նրանք ավելի ուժեղ են հարվածում։

Սրանք էն փոքրաթիվ մարդիկ են, որ գիտեն՝ պատնեշից այն կողմ իրենց պատկանող ժառանգությունն է։ Ու եթե ոչ իրենք, ապա ոչ ոք նրան չի կարող տեր կանգնել։

Քաղաքացիները Աֆրիկյանների տան մոտ (լուսանկարը Միքայել Պետրոսյանի)

Քաղաքացիները Աֆրիկյանների տան մոտ (լուսանկարը Միքայել Պետրոսյանի)

Ինչու է կարևոր Աֆրիկյանների ակումբի համար պայքարը

Ես միշտ մտածել եմ, որ Ցեղասպանության ամենավատ հետևանքներից մեկն ընդհատված պատմությունն է։ Այսինքն էն, որ քեզ ասում թե եսիմքանի հազար տարվա պատմություն ունես, բայց քո անմիջական շրջակայքում դու տեսնում ես ամենաշատը 50-60 տարվա պատմություն։ Ու դա, ինձ թվում է, ահագին սահմանափակում է հասարակության զարգանալու հնարավորությունը, քանի որ նման միջավայրում դժվար է ընկալել պատմության ու մշակույթի շարունակակությունը, հասկանալ թե այդ շարունակակության ո՛ր հատվածում ես գտնվում դու։ Դժվար է քեզ, որպես մշակութային մարդ, ամբողջական զգալ։

Ու հենց դա նկատի ունենալով, ես կարծում եմ, որ մեզ համար անասելի կարևոր է պահպանել 50-60 տարուց ավելի հին և մշակութային արժեք ունեցող ցանկացած շինություն։ Պահպանել ցանկացած գնով, հարկ եղած դեպքում պաշտպանել ատամներով։ Ցավոք, մենք երևանցիներս, դա այդքան էլ լավ չենք արել մինչև այժմ։ Արդյունքում կորցրել ենք Հին Երևանը գրեթե ամբողջությամբ։

Բայց գուցե սառույցը հիմա տեղից շարժվում է։ Այս վերջին մեկ-երկու շաբաթվա ընթացքում ակտիվիստների քաղաքացիների մի խումբ ամեն օր հավաքվում է Աֆրիկյանների ակումբի մոտ՝ թույլ չտալու, որ այն քանդեն։ 130 տարվա հնություն ունեցող հուշարձանը հռչակվել է հանրությանը պատկանող տարածք և այստեղ ամեն օր մշակութային և հասարակական միջոցառումներ են անց կացվում։ Աֆրիկյանների ակումբի համար պայքարը ոչ միայն 1 հուշարձանի ճակատագրի համար է։ Աֆրիկյանների ակումբն այն օջախն է, որտեղ ձևավորվում է իր մշակութային ժառանգությանը տեր կանգող հասարակությունը։ Ու ինձ թվում է, որ այս քաղաքի, այս երկրի ապագայի մասին մտածող յուրաքանչյուր երևանցի պետք է գոնե 1 ժամ անց կացնի Աֆրիկյանների բակում՝ իր մասնակցությունն ունենալու շենքի պաշտպանության գործին։

Սառույցը շարժելու համար պետք է, որ շարժողները շատ լինեն։

(ՖԲ-ում՝ խումբ, էջ, Թվիթերում/Սփյուռքում՝ #OccupyAfrikyans)

Ակտիվ քաղաքացիները Աֆրիկյանների ակումբի բակում։ Լուսանկարը՝ Նարեկ Ալեքսանյանի (հրապարակված Herq.am-ում)

Ակտիվ քաղաքացիները Աֆրիկյանների ակումբի բակում։ Լուսանկարը՝ Նարեկ Ալեքսանյանի (հրապարակված Herq.am-ում)

Մտորումներ խոպան գնալու շուրջ

Մնում֊մնում ու մտածում եմ՝ լավ, ինչքա՞ն կարելի է վարձ տալ․ 1 տարի, 5 տարի, 10 տարի։ Հետո՞։ Գուցե այդուամենայնիվ արժի մի քանի տարի խոպան գնալ, չարքաշ կյանք վարել, հետո գալ ու հավաքած փողերով տուն առնել այստեղ։

Ես գնալով հասկանում եմ, թե որքան կարևոր է տարածք ունենալը, բայց նաև հասկանում եմ՝ թե որքան վատ բան է, երբ աշխատում ես միայն նրա համար, որ պետք է վարձեր փակես։ Ես ուզում եմ տարածք ունենալ, որտեղ կարող եմ հետ ու առաջ քայլել ու մտածել, որտեղ կարող եմ ծրագրեր մշակել ու աշխատել դրանց վրա, որտեղ կարող եմ հավաքել ընկերներիս ու միասին անց կացնել ամառվա երեկոները, կամ մենակ մնալ՝ երբ զզվել եմ աշխարհից։ Միևնույն ժամանակ, ես ուզում եմ աշխատել միայն, եթե կարծում եմ դրանով օգտակար մի բան եմ անում ինձ կամ աշխարհի համար։ Այլևս չեմ ուզում աշխատել նրա համար, որ ստիպված եմ, քանի որ փող է պետք։ Չեմ ուզում մանավանդ, որ իմ տարածքը կախված լինի այդպիսի աշխատանքից։

Գուցե այդուամենայնիվ արժի մի քանի տարի խոպան գնա՞լ։

Եվ երբ ես ասում եմ խոպան գնալ, նկատի ունեմ, ասենք, գնալ Ամստերդամի կարմիր լույսերի թաղամասում մարմնավաճառուհու թիկնապահ աշխատել, մաքսանենգությամբ զբաղվել Մարոկոյում, արևելյան խոհանոց բացել Շվեդիայում, բանկ թալանել Մեքսիկայում, խաչագողություն անել Ռուսատաններում, ոսկի պեղել Նիգերիայում կամ ծովահենությամբ զբաղվել Սոմալիում։

Մի խոսքով, ցանկացած սև գործ, որը թույլ կտա երեք֊չորս տարում գոնե 1k հավաքել ու այստեղ մայրաքաղաքում քիչ թե շատ մարդավարի տուն առնել։

Հը՞, ինչ կասեք։

սենյակ 11

արթնացա։ առավոտ էր։ Գիշերը չկար․ ո՞ւր էր կորել, գրողը տանի։ արագ հագա կոշիկներս ու աստիճաններով սկսեցի ներքև իջնել։ իմ տունը 40 հարկ ունի ու ես ապրում եմ ամենավերևի հարկում՝ ձեղնահարկում։ մինչև բարձրանում կամ իջնում ես այդ 40 հարկը, մի ժամ է անցնում։ ես վազեցի մինչև ամենաներքևի հարկը, հետո իջա նկուղ, որտեղ Մութն էր։ նկուղում հով է և Մութը սիրում է այստեղ ծանրաձողերով մարզվել։

― նա անհետացել է։ չե՞ս տեսել նրան,― հարցրի շնչասպառ։

― ո՞ւմ,― ասաց Մութը թեթև հազալով։ ես հիշեցի, որ նա դեռ ոչինչ չգիտեր երեկվա իմ հանդիպման մասին ու պատմեցի, որ Գիշերը մոտս էր եկել, իսկ առավոտյան վեր կացա ու նա չկա։

― իսկ ի՞նչ էիք անում միասին։― կասկածանքով ու խանդոտ աչքերը վրաս կկոցելով կրկին հարցրեց Մութը։ ես հնարավորինս անմեղ տեսք ընդունելով պատասխանեցի՝ «հեչ, պարզապես զրուցում էինք», ապա դուրս վազեցի նկուղից ու նորից աստիճաններով վերև բարձրացա։

իմ տան ամեն մի հարկը մի ինչ֊որ բանի համար է նախատեսված։ 4րդ հարկում ճաշարանն է։ 7րդ հարկում գրադարանն է, այնտեղ գիրք եմ կարդում ճաշից հետո։ 21ում լվացքատունն է։ 27րդում ռոբոտներ կան, նրանց հետ դասերս եմ սովորում։

31րդ հարկում հեռախոսն է դրված։ ես հաճախակի գալիս եմ այստեղ ու զանգում եմ Ժաննային։ Ժաննան քանի տարի է սիրահարված է ինձ՝ չնայած նա գիտի, որ իր սերը փոխադարձ չի։ ես ամեն երեկո զանգ եմ տալիս նրան, քանի որ ամեն դեպքում հաճելի է սիրված լինելը։ զանգ եմ տալիս նրան մանավանդ, որ նա իմ միակ ընկերն է։ ավելին՝ միակ մարդն է, որի հետ ես շփվում եմ։

Ժաննան տիեզերակայանում է աշխատում՝ Սև խոռոչից այն կողմ։ հաճախ, երբ մենք զրուցում ենք, սկսում է գանգատվել, թե զզվել է իր աշխատանքից ու կուզեր թողել ամեն ինչ, գալ ինձ մոտ՝ իմ տանն ապրելու։ «հիմարություններ մի՛ դուրս տուր», ասում եմ ես սովորաբար ու մենք այնուհետև քննարկում ենք իր վերջին գիտական բացահայտումների մասին։

Մութն էր, որ ինձ միտք տվեց տանս սենյակներից մեկը փակ պահել։ «այնպես պետք է անես, որ տունը մինչև վերջ բացահայտված չլինի՝ եթե ուզում ես միշտ կապված լինել նրա հետ», ասել էր նա։ ես հետևում էի նրա խորհրդին այնքան ժամանակ ինչ այստեղ էի ապրում (իսկ ես միշտ այստեղ եմ ապրել)։ այդ Գիշերն էր, որ կասկած գցեց սրտումս, նա էր որ խոսք բացեց 11րդ հարկի սենյակի մասին։

Մութը խորհուրդ էր տվել, որ երբեք ներս չնայեմ ու չիմանամ, թե ինչ կա այդ սենյակում։ «եթե տանդ ամեն անկյունը բացահատված լինի քո համար», ասել էր նա, «աստիճանաբար կկորցնես հետաքրքրությունդ, հետո դու երջանկություն կփնտրես դրսում»։ ես գիտեի, որ նա իրավացի էր, ես գիտեի, որ, եթե չլիներ 11րդի սենյակը, սկսելու էի կյանքի իմաստը փնտրել հեռուներում ու այլևս երբեք երջանիկ չէի լինելու։ դառնալու էի գիտնականների նման, որոնք ամբողջ կյանքը քարշ են գալիս հետազոտական տիեզերակայաններում ու հավանաբար հանգիստ չեն գտնի մինչև ուսումնասիրված չլինի տիեզերքի վերջին անկյունը։ գուցե հենց դրա համար չեմ սիրում Ժաննային, նա այստեղ ինձ մոտ էլ երբեք հանգիստ չի գտնի, գիտեմ։

բայց երեկ Գիշերը մեղմ գրկել էր ուսս, հետո թևանցուկ էր արել ու մտերմիկ ականջիս շշնջացել, որ ամեն ինչ էլ իր սկիզբն ունի, որ ես պարզապես ինչ֊որ խորհրդավոր պատճառով մոռացել եմ այն ամենն ինչ եղել է մինչև այս տանն ապրելը։ «գուցե դու այստեղ մի քանի ամիս ես միայն ապրում, գուցե պարզապես մի քանի օր ու ինքդ էլ չես հիշում»։ ես ցնցվեցի, հետո պարզապես ծիծաղեցի․ «մի քանի օ՜ր»։

հազարավոր, միլիոնավոր օրեր եմ այս տանն անց կացրել։ դժվար է կոնկրետ թիվը հիշելը, թեկուզ մոտավոր, բայց այդ բոլոր օրերն էլ նման էին իրար։ ամեն առավոտ, ես իջնում եմ 40րդ հարկից, դուրս եմ գնում հաց առնելու (հացի խանութը միակ շենքն է, որ երևում է իմ ձեղնահարկից, ավելին՝ միակ շենքն է այս մոլորակի վրա իմ տնից բացի)։ հետո գալիս եմ, նախաճաշում 4րդ հարկում։ ապա, օրվա ընթացքում հերթով անցնում եմ  բոլոր հարկերով։ երեկոյան զանգ եմ տալիս Ժաննային։ հետո անպայման իջնում եմ նկուղ՝ Մութի հետ պինգ֊պոնգ խաղալու։ վերջում, երբ հորիզոնին ծագում է երկրորդ արեգակը, ես ձեղնահարկում անկողին եմ մտնում ու քնում։

գլուխս դրել էի Գիշերվա գոգին ու փորձում էի համոզել նրան, որ նա սխալվում է։ բայց իզուր։

― գուցե նրանից է, որ քո բոլոր օրերը հար նման են իրա՞ր, գուցե դրա համա՞ր չես հիշում անցյալը։ գուցե մի օր տարբերության համար մտնես նաև 11րդի սենյակը, հը՞։ մանավանդ որ գիտես ներսում ինչ կա։

― ես ոչինչ չգիտեմ թե այնտեղ ինչ կա, ― առարկեցի ես։

― ճիշտ այդպես,― ժպտաց նա։

հետո միանգամից փոխել էր զրույցի թեման ու պատմել էր իր երիտասարդ տարիների գիշերային արկածներից։ ես հետաքրքրությամբ լսել էի նրան, բայց հիմա ոչինչ չեմ հիշում, քանի որ շուտով աչքերս փակվել էին ու քնել էի նրան գրկախառնված։

նկուղից դուրս գալով կրկին վազեցի վերև 40րդ հարկ։ պատուհանից դուրս նայեցի․ ամեն ինչ ճիշտ այնպիսին էր, ինչ նախկինում․ կամրջից այն կողմ երևում էր հացի խանութը, իսկ հեռվում ճահճահովիտներն էին։ մի քանի րոպե հետ֊ու֊առաջ քայլեցի սենյակում, հետո աստիճաններով նորից ներքև իջա․․․ 11րդ հարկի դռան դիմաց մի պահ կանգ առա ու ձեռքս մոտեցրի բռնակին։ ուզում էի բացել, բայց ձեռքս հետ քաշեցի ու նորից բարձրացա վերև, ձեղնահարկ։

ինչ իմաստ ունի բացելը, եթե գիտես ներսում ինչ կա։

Հեփփիները

Հեփփիների մեջ գիտեք ինձ ինչն է դուրս գալիս ու հետաքրքրում, ոչ այնքան դրանց տիպիկ համացանցային (բառի բուն իմաստով՝ համացանցային) դրսևորում լինելը, այլ այն, որ լավ տեսնում ես, թե մարդիկ երջանկությունը ինչպես են պատկերացնում։ Ասենք, այսօր «երեխաների միջազգային օրվան» նվիրված երկու հեփփի աչքովս ընկավ։ Էնքա՜ն են դրանք իրարից տարբերվում։ Մեկում տեսնում ես Հայաստանի տարբեր մարզերի երեխաների, հնարավորինս «սովորական» երեխաների, այդ թվում և անվանասայլակով երեխայի (շատ կարևոր է հենց երեխաների համար սա տեսնել): Այս մեկը Ayo!-ի նկարածն է․

Մյուսում էլ ընդհակառակը (ինչպես շատ հեփփիներում են արել) հատուկ որոշակի խավի երեխաներ են ընտրված․ երևանցի, լավ հագնված, հաճախ՝ երես առած, ու դրա կողքին՝ ինչքան հնարավոր է շքեղություն, սուպերմարկետներ, խեղկատակներ, թանկարժեք մեքենաներ։ Նայում ես հոլովակը ու տպավորություն է ստեղծվում, որ «երեխաների միջազգային օրը» հայ երեխաների միայն 10%-ի համար է․

Մարդիկ, որ երջանկությունը փողի ու շռայլության մեջ են տեսնում, սենց տուֆտություն կնկարեն, բա էլ ինչ։